پر سود و ضررترین تجارت های جهان

پر سود و ضررترین تجارت های جهان چیست؟

امام صادق علیه السلام می فرماید : «آگاه باشید کسی‌که مال خود را در راه اطاعت خداوند انفاق نکند به هزینه کردن آن مال در راه معصیت خداوند گرفتار می‌شود.»

انفاق

در آموزه‌های دینی به‌همان مقدار که انفاق کنندگان مورد ستایش قرار گرفته‌اند، بخل‏ورزان، مذمّت و نکوهش شده‌اند. برای اینکه تفاوت بین کسی‌که مالش را در راه حق‌تعالی انفاق می‌کند و کسی‌که بخل می‌ورزد روشن گردد، به چند نمونه اشاره می‌کنیم:

1- انسان بخیل مشکل اعتقادى دارد و رفتار او بازتابى از اندیشه و باور اوست. على علیه السّلام در این زمینه مى‏فرمایند: «اَلبُخلُ بِالمَوجُودِ سُوءُ الظَّنِّ بِالمَعبُود»،[1]؛ «بخل ورزیدن به آن‌چه در دست هست، بدگمانى به معبود است.»

یعنى آنکه مالی در اختیار دارد، ولی از کمک نمودن به دیگران شانه خالی می‌کند گویى چنین مى‏پندارد که آنچه از مالش جدا مى‏‌گردد، جایگزین ندارد و خزائن حق‌تعالی را خالى مى‏بیند و اعتقاد به جبران و چند برابر برگرداندن کار نیک از سوى خدا را ندارد.

در حالی‌که شخص انفاق کننده، به این آیه اعتقاد راسخ دارد: «...وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَهُوَ یُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَیْرُ الرَّازِقین»،[سبأ ،39]؛ «و هرچه را انفاق مى‏کنید [چه کم و چه زیاد] خدا عوضى را جایگزین آن مى‏کند و او بهترین روزى دهندگان است.»

2- انفاق تشکر عملی و بخل کفران عملی است:

انفاق کردن بخشی از اموال در راه خدا، از مصادیق شکر عملی است، امام على علیه السلام  می‌فرماید: «بهترین شکر نعمت‌ها، بخشیدن آن است»[2]، بالطبع بخل، کفران نعمت می‌باشد.

3- مالی ‌که در راه خدا انفاق شود، در حقیقت برای انسان می‌ماند، و انفاق مال فانی را جاودانه می‌‌کند، ولی مالی‌که به ‌واسطه بخل جمع می‌شود ماندگاری و دوام ندارد. «ما عِنْدَکُمْ یَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باق»،[نحل،96]؛ « آنچه نزد شماست همه نابود خواهد شد و آن‌چه نزد خداست باقى خواهد بود»

4- مسیر سهل و آسان در انتظار انفاق کننده و مسیر سخت و دشوار برای بخیل:

«فَأَمَّا مَنْ أَعْطى‏ وَ اتَّقى‏ وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى‏ فسَنُیَسِّرُهُ لِلْیُسْری و أَمَّا مَنْ بَخِلَ وَ اسْتَغْنى‏ وَ کَذَّبَ بِالْحُسْنى‏ فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْعُسْری»،[لیل،5-10]؛ اما کسی‌که ثروتش را [در راه خدا] انفاق کرد و پرهیزکارى پیشه ساخت، و وعده نیکوتر را [که وعده خدا نسبت به پاداش انفاق و پرهیزکارى است‏] باور کرد، پس به زودى او را براى راه آسانى [که انجام همه اعمال نیک به توفیق خداست‏] آماده مى‏کنیم، و اما کسى که [از انفاق ثروت‏] بخل ورزید و خود را بى‏نیاز نشان داد، و وعده نیکوتر را تکذیب کرد، پس او را براى راه سخت و دشوارى [که سلب هرگونه توفیق از اوست‏] آماده مى‏کنیم

مالی‌که در راه خدا انفاق شود، در حقیقت برای انسان می‌ماند، و انفاق مال فانی را جاودانه می‌‌کند، ولی مالی‌که به‌واسطه بخل جمع می‌شود ماندگاری و دوام ندارد

5- تمثّل انفاق به‌شکل صورتی زیبا و خوشبو و تمثّل بخل به‌ صورت طوقی بر گردن:

بنابر بحث تمثل اعمال و این‌که فردای قیامت ما با جنبه ملکوتی اعمالمان روبرو خواهیم شد:

«هفت دوزخ چیست اخلاق بدت /هشت جنت چیست اعمال خودت

حشر تو بر صورت اعمال توست/هر چه بینی نیک و بد احوال توست

جمله اخلاق و اوصاف ای پسر/هر زمان گردد ممثل در صور»[3]

 

نفاق در کنار نماز، روزه، حج و عمره، برّ و احسان و ولایت، به‌شکل صورتی زیبا و خوش بو بر انسان متمّثل می‌شود.[4]

و در رابطه با بخل در قرآن کریم این آیه شریفه آمده است: «وَ لا یَحْسَبَنَّ الَّذینَ یَبْخَلُونَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَیْراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَیُطَوَّقُونَ ما بَخِلُوا بِهِ یَوْمَ الْقِیامَةِ وَ لِلَّهِ میراثُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبیرٌ»،[آل عمران،180]؛ «آنان که بخل نموده و از مالى که خدا از فضل خویش به آن‌ها داده حقوق فقیران را ادا نمى‏کنند گمان نکنند این بخل به نفع آن‌ها خواهد بود بلکه به ضرر آن‌هاست، چه آن‌که مالى که در آن بخل ورزند در قیامت زنجیر گردن آن‌ها شود، و تنها خدا وارث آسمان‌ها و زمین است و خدا به کردار شما آگاه است»

گناه

«اینگونه اموال نه تنها در قیامت طوق سنگینى بر گردن صاحبانش خواهد بود بلکه در این دنیا نیز چنین است، منتها در رستاخیز آشکارا و در این‌جا به‌ صورت مخفى‏ترى مى‏باشد، چه جنون و حماقتى از این بالاتر که انسان مسئولیت‌هاى فراوان تحصیل ثروت را به ‌اضافه مسئولیت‌ها و زحمات فراوان که براى حفظ و محاسبه و نگاهدارى و دفاع از آن لازم است بر دوش کشد، در حالى‌که هیچ‌گونه از آن، منتفع نگردد آیا طوق اسارت چیزى جز این است.»[5]

6- انفاق تجارتی پر از سود و بخل داد و ستدی سراسر ضرر:

«اِنّ الَّذِینَ یَتْلُونَ کِتابَ اللَّهِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِیَةً یَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَّ؛»،[فاطر،29]؛ «کسانى که کتاب الهى را تلاوت مى‏کنند، و نماز را بر پا مى‏دارند، و از آن‌چه به آن‌ها روزى داده‏ایم در پنهان و آشکار انفاق مى‏کنند، آن‌ها امید تجارتى دارند که نابودى و فساد و کساد در آن نیست.»

با توجه به آیات الهی کسی‌که در  راه خدا انفاق می‌کند در یک تجارت پر سود قدم گذاشته است، چرا که خداوند عوض آن را بر عهده گرفته، و مى‏دانیم هنگامى‌که شخص کریمى عوض چیزى را بر عهده مى‏گیرد رعایت برابرى و مساوات نمى‏کند بلکه چند برابر و گاه صد چندان مى‌دهد. «مَثَلُ الَّذینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ کَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فی‏ کُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ یُضاعِفُ لِمَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلیم»،[بقره،261]؛ «مثَل آنان که مال خود را در راه خدا انفاق مى‏کنند، مثَل دانه‏اى است که هفت خوشه برآورد و در هر خوشه‏اى صد دانه باشد. خدا پاداش هر که را که بخواهد، چند برابر مى‏کند. خدا گشایش‏دهنده و داناست».

و یا این آیه شریفه: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها ...»،[انعام،160]؛ «هر کس کار نیکى انجام دهد ده برابر به او پاداش دهند».

«و کسانى‌که طلا و نقره را گنجینه و ذخیره مى‏کنند و در راه خدا انفاق ‏نمى‏کنند آن‌ها را به عذاب دردناک بشارت ده روزى که آن طلا و نقره(در آتش گداخته شود و پیشانى و پشت و پهلوى آنها را به آن داغ کنند)فرشتگان عذاب به آن‌ها گویند این است نتیجه آنچه از زر و سیم بر خودذخیره کردید اکنون بچشید عذاب سیم و زرى که اندوخته مى‏کردید»

ولی کسی‌که بخل می‌ورزد و انفاق مال نمی‌کند، دچار خسارت دو برابر در زندگی‌اش می‌شود. امام صادق علیه السلام در بیانی می‌فرمایند: «مَنْ مَنَعَ حَقّاً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْفَقَ‏ فِی‏ بَاطِلٍ‏ مِثْلَیْهِ»،[6]؛ «کسی که حق خدا را نپردازد و در راه حق مال خود را صرف نکند، دو برابر آن مقدار را در راه باطل صرف خواهد کرد»

7- انفاق هزینه در راه طاعت و بخل هزینه در راه معصیت:

امام صادق علیه السلام در این زمینه می‌فرمایند: «وَ اعْلَمْ أَنَّهُ مَنْ‏ لَمْ‏ یُنْفِقْ‏ فِی‏ طَاعَةِ اللَّهِ‏ ابْتُلِیَ بِأَنْ یُنْفِقَ فِی مَعْصِیَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل‏»،[7]؛ «آگاه باشید کسی‌که مال خود را در راه اطاعت خداوند انفاق نکند به هزینه کردن آن مال در راه معصیت خداوند گرفتار می‌شود

8- انفاق، اجر کبیر و بخل، عذاب الیم را در پی دارد:

در ابطه با انفاق این آیه شریفه آمده است: «آمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ أَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَکُمْ مُسْتَخْلَفینَ فیهِ فَالَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ أَنْفَقُوا لَهُمْ أَجْرٌ کَبیر»،[حدید،7]؛ «به خدا و پیامبر او ایمان آورید و از آن‌چه شما را در(استفاده از) آن جانشین کرده است انفاق کنید؛ زیرا کسانی از شما که ایمان آورده و انفاق کنند پاداش بزرگی خواهند داشت».

ولی در مورد بخل این آیه کریمه وارد شده است: «... وَالَّذِینَ یَکْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا یُنفِقُونَهَا فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ‏بِعَذَابٍ أَلِیمٍ * یَوْمَ یُحْمَى‏ عَلَیْهَا فِی نَارِ جَهَنَّمَ فَتُکْوَى‏ بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ‏وَظُهُورُهُمْ هذَا مَا کَنَزْتُمْ لأَنْفُسِکُمْ فَذُوقُوا مَا کُنْتُمْ تَکْنِزُونَ»،[توبه،34،35]؛ «و کسانى‌که طلا و نقره را گنجینه و ذخیره مى‏کنند و در راه خدا انفاق ‏نمى‏کنند آن‌ها را به عذاب دردناک بشارت ده روزى که آن طلا و نقره(در آتش گداخته شود و پیشانى و پشت و پهلوى آنها را به آن داغ کنند)فرشتگان عذاب به آن‌ها گویند این است نتیجه آنچه از زر و سیم بر خودذخیره کردید اکنون بچشید عذاب سیم و زرى که اندوخته مى‏کردید

 

پی نوشت ها:

[1].غرر الحکم و دررالکلم، ص67

[2]. همان، 195

 [3]. مولوی

[4]. بحر المعارف مولی عبد الصمد همدانی ص189

[5]. تفسیر نمونه،ج3،ص191

[6]. وسائل الشیعه،ج9،ص43

[7]. من لایحضره الفقیه،ج4،ص412

بخش قرآن تبیان

منبع : tebyan.net

تبلیغات